Önleyici Bakımın İki Güçlü Yöntemi: Durum Bazlı Bakım ve Kestirimci Bakım

Günümüzde bakım yönetim sistemlerinde kullanılan en gelişmiş bakım faaliyetleri arasında Durum Bazlı Bakım (Condition Base Maint.) ve Kestirimci Bakım (Predictive Maint.) faaliyetleri gelir. Bu iki bakım faaliyeti de hemen hemen aynı hedeflere sahiptirler:

1.       Ekipman arıza sürelerini azaltmak.

2.       Bakım faaliyetlerinin ihtiyaç duyulduğu zaman yapılmasını sağlayarak kaynakların optimize edilmesine yardımcı olmak.

Aynı zamanda bu iki bakım türü de ekipman arızalarını önceden tahmin etmek amacıyla titreşim, sıcaklık ve ultrason aralıklarını ölçmek üzere sensör ve analiz yöntemine bağlı Önleyici Bakım (Preventive Maint.) faaliyetleridir. Bu tip benzerlikler sebebiyle de Durum Bazlı Bakım ve Kestirimci Bakım faaliyetleri birbirleri ile çok karıştırılmaktadır.

Durum Bazlı Bakım (Condition Base Maint.)

Bu iki bakım faaliyeti arasındaki temel fark, Kestirimci Bakım faaliyetinde sensör ölçümlerinin hassas algoritmik formüller vasıtasıyla analiz edilerek durum ile ilgili geleceğe dönük tahmin yapılmasıdır.

Durum Bazlı Bakım da ise durum kabul edilemez bir seviyeye ulaştığında arızayı önlemek için uygulanır.

Örnek verecek olursak.

Trafo yağ analizi… Trafo yağ analizleri yasal zorunluluk olmasının yanında trafoda problem olması halinde fabrikada uzun bir duruşa sebep olabilecek bir ekipman.

Yıllık olarak numune aldırarak yapılan yağ analizi ile yağın içeriğini çok net bir şekilde görme fırsatımız oluyor. Çıkan sonuca göre de ya yağın değişimini yapıyoruz ya da treatman yaptırarak tekrar kullanımını sağlamış oluyoruz.

Benzer şekilde üretim açısından çok kritik bir sisteme bağlı çalışan 110kw ya da daha büyük elektrik motoru için belli periyotlarda vibrasyon analizi yaptırdığımızı düşünelim. Bu sayede motor yatak rulmanlarındaki durumu izliyor ve kabul edilemez seviyeye gelmesi durumunda rulman değişimi için bakım planı yapıyoruz.

Kestirimci Bakım (Predictive Maint.)

Kestirimci Bakım faaliyeti için de aynı örneği baz alacak olursak. Bahsetmiş olduğum elektrik motoruna bu sefer sabit IoT tabanlı vibrasyon sensörü montajı yapmış ve yataklardaki durumu online izleme imkanımız olduğunu düşünelim.

Bu sayede yataklardaki durumu anlık izleme yaptığımız ve çıkan grafiği anlık analiz edebileceğimiz için geleceğe dönük bir çıkarım yapabiliyoruz.

Kestirimci Bakım Faaliyeti Nasıl Çalışır

Kestirimci Bakım dört temel adımda uygulanmaktadır:

1. Kritik varlıklar için kabul edilebilir temel koşul sınırlarını belirlenmesi

2. Ekipmanın durumunu izlemek ve gerçek zamanlı veri göndermek için sensör cihazları kurulması

3. Veri toplama ve analizi için sensör cihazlarını ve IoT'yi bir Bilgisayarlı Bakım Yönetim Sistemine (CMMS) bağlanması.

4. Duruş sürelerini azaltma, gereksiz maliyetleri düşürme ve verimliliği artırma konusunda giderek daha doğru bilgiler elde etmek için CMMS raporlarının izlenmesi

Kestirimci Bakım Teknolojileri Nelerdir

Titreşim Analizi: Yüksek hızlı ekipmanlarda titreşimleri izleyerek dengesizliği, yatak aşınmasını, hizalama hatasını veya gevşekliği tespit etmek için kullanılır.

Sonik Akustik Analiz: Üretim tesisleri, düşük ve yüksek hızlı ekipman parçalarının ne zaman yağlanması gerektiğini belirlemek için proaktif olarak sonik akustik analiz kullanır.

Ultrasonik Akustik Analiz: Genellikle mekanik ve elektrikli ekipmanlarda kullanılan bu yöntem, olası arızaları tahmin etmek için ultrasonik sürtünme ve gerilim seslerine dayanır.

Kızılötesi Analiz: Kızılötesi (Infrared) analiz, sıcaklıkları ölçerek bakım ihtiyacını tahmin eder. Çoğunlukla ekipmanlardaki motor gerilimi, soğutma ve hava akışıyla ilgili sorunları belirlemek için kullanılır.

Yukarıda detaylandırdığım faaliyetlerin ilk kurulum ya da dış servis alım maliyetlerinin yüksek olması sebebiyle uygulama yapılacak olan ekipmanın seçimi çok önemlidir. Bu noktada yine risk tabanlı ekipman değerlendirmesi sürdürülebilir bakım yönetim sistemi için olmazsa olmaz bir aşama olduğunu söyleyebiliriz.

Son olarak aralarındaki farklılıkları listelemek gerekirse aşağıdaki tablonun çok faydalı olacağını düşünüyorum.

	Durum Bazlı Bakım	Kestirimci Bakım
Tanım	Varlıkların ihtiyaç duyuldukça (yaklaşan ekipman arızası belirtilerine dayanarak) bakımının yapıldığı proaktif bir bakım stratejisi.	Ekipman arızalarına ilişkin geçmiş veri bilgilerine dayanarak çalışmaların geleceğe planlandığı proaktif bir bakım stratejisi.
Tetikleyici	Zaman ve sayaç okumaları	Arızanın tahmini tarihi veya diğer uyarı işaretleri.
Avantajları	1. Bakım çalışmaları yalnızca ihtiyaç duyulduğunda gerçekleştirilir. 2. Bakım süresinin önceliklendirilmesi iyileştirilir. 3. Planlanmamış kesintilerin sayısı azalır.	1. Bakım önceden tahmin edilir. 2. Bakım kaynaklarının optimizasyonunu sağlar 3. Plansız duruş süresini azaltır.