Ekipman Alımlarında Makine Risk Değerlendirmesi ve Fabrika Kabul Testi (FAT)

Makine alımlarında ilk aşama ihtiyacın ortaya çıkması ve bu ihtiyaca göre de makine ya da sistemin tasarlanmasıyla başlamaktadır.

Ekipman ihtiyacı çoğu zaman müşterinin yeni bir ürün talebi doğrultusunda farklı bir tasarım olarak kimi zaman ise mevcut üretilen üründeki talebin artmasıyla ortaya çıkmaktadır.

Bu noktada tasarımcı ve imalatçıdan beklenti güvenli, kaliteli ve verimli bir makinenin imalatının yapılmasıdır.

En verimli şekilde istenilen kalitede ürünü güvenli bir ortamda üreten bir sistem her zaman üreticiye katma değer sağlayacağını söyleyebiliriz.

Bu yazıda sizlere ekipman alımlarında güvenlik açısından hangi konuların ele alınması gerektiği ve kabul kriterlerini ele almaya çalışacağım.

Makine güvenliği, işyerlerinde çalışanların sağlık ve güvenliği ile iş sürekliliğini doğrudan etkileyen kritik bir konudur. Bu nedenle tüm tarafların bilinçli yaklaşımı ve iş birliği içinde hareket etmesi büyük önem taşır. Bu modül, makine güvenliği ile ilgili mevzuat, standartlar, riskler ve çözüm önerilerini iş sağlığı ve güvenliği açısından kapsamlı şekilde ele alarak bilgilendirmeleri içermektedir.¹

Türkiye'de makine güvenliği, iş sağlığı ve güvenliği standartlarını sağlamak amacıyla çeşitli yönetmeliklerle düzenlenmektedir. Bu yönetmelikler, hem Avrupa Birliği mevzuatlarına uyum sağlamak hem de iş yerlerinde güvenli çalışma koşullarını temin etmek için oluşturulmuştur.

Bu konudaki başlıca düzenlemeler arasında Makina Emniyeti Yönetmeliği ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği bulunmaktadır. Bu düzenlemeler, makinelerin tasarımından, imalatına ve kullanımına kadar geniş bir yelpazede güvenlik standartlarını belirleyerek iş kazalarının önlenmesi ve çalışan sağlığının korunmasını amaçlamaktadır.²

Makine Emniyeti Yönetmeliği, Avrupa Birliği'nin 2006/42/EC sayılı direktifine dayanarak Türkiye'de uygulanmakta olan bir mevzuattır. Yönetmelik, makinelerin ve ilgili ekipmanların sağlık ve güvenlik şartlarını düzenlemeyi amaçlar. Bu yönetmelik, makinelerin tasarımından, üretimine ve kullanımına kadar olan süreçlerde güvenlik standartlarını belirler ve işyerlerinde güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmasına katkıda bulunur. Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yürütür.³

Makine Standartları – A, B ve C Sınıfları⁴

A Sınıfı Standartlar -  A sınıfı standartlar tüm makineleri kapsayacak şekilde hazırlanmış standartlar olarak ele alınmaktadır. Temel güvenlik standartları olarak temel kavramları, tasarım için prensipleri ve bütün makinelere uygulanabilecek genel güvenlik prensipleri ve metodolojileri kapsar.

B Sınıfı Standartlar - Belirli bir tür veya kategori için güvenlik gerekliliklerini belirlemektedir.

B1 ve B2 tipi standartlar olarak iki kategoride ele alınmıştır.

• B1 tipi standartlar, belirli bir güvenlik unsuru ile ilgilidir (örneğin; güvenlik mesafeleri, ergonomik prensipler, yüzey sıcaklığı, gürültü vb),

• B2 tipi standartlar, güvenli koruyucular ile ilgilidir (örneğin; iki elle kumanda, acil durdurma, ara kilitleme cihazları, basınca hassas cihazlar, koruyucular)

C Sınıfı Standartlar: Belirli makine türleri veya uygulama alanları için özel gereklilikleri belirler. Örneğin, “TS EN ISO 16092-1 Makine aletleri güvenliği-Presler- Bölüm 1: Genel güvenlik gereksinimleri” standardı hidrolik presler.

Yukarıda belirtmiş olduğum noktalar ekipman teknik şartnamelerinde talep edilmesi ve imzaya bağlanması gereken hususlardır.

Ancak bu şartların talep ediliyor olması önem arz etse de mutlaka kontrol ediliyor ve bir uzman tarafından uygunluğu doğrulanıyor olmalıdır.

Ekipmanın sevkinden yapılan bu doğrulama yöntemine Fabrika Kabul Testi (Factory Acceptance Test) denilmektedir.

FAT yalnızca güvenlik kriterlerinin doğrulandığı bir test yöntemi değildir. Kapsamında sektöre bağlı olarak özel şartların, emniyet kriterleri, elektriksel kontroller, elektrik ve mekanik performans kontrolleri ve üretim şartları bulunmaktadır.

Makine güvenliğinin iki konusu olarak emniyet kriterleri ve elektriksel kontrol kriterlerini aşağıda görebilirsiniz.

Emniyet Kriterleri

• Makine Korumaları

• Basınçlı Hava Kapatma Sistemleri

• Uyarı Etiketleri

• MSDS

Elektriksel Kontrol Kriterleri

• Acil durdurma düğmeleri

• Acil durdurmalar ve kesintiler

• Kontroller

• Ana elektrik kesicileri

• Topraklama

• PLC

• Elektrik Tesisatı

• Scada Sistemi

Bu başlıklar altında hazırlanan soru setleri ile hem yasal mevzuata uyumlu hem de kullanıcı açısından son derece güvenli bir sistemin üretime dahil edilmesi mümkün olabilir.

¹ ² ³ - MAKİNE RİSK DEĞERLENDİRMESİ EĞİTİM MODÜLLERİ / Modül 1: Makine Güvenliği