Bakımı Kâr Merkezine Dönüştürmek: Finansal Metrikler ile Stratejik Yaklaşım

Daha önce ki ‘EBITDA Bakış Açısı İle Bakımı Nasıl Kâr Merkezine Dönüştürebiliriz’ başlıklı yazımda tedarik zinciri, iş güvenliği ve bakım departmanlarının iş birliği içinde çalışması durumunda bakımın para harcayan bir departman algısının nasıl bertaraf edileceğinden bahsetmiştim.

Bu yazıda ise üretim ve bakım yönetiminde yapılan iyileştirmelerin finansal metriklere olan etkisini genel bir bakış açısı ile nasıl yorumlanabileceğini anlatmaya çalışacağım.

Bir çalışanın ‘hangi pozisyonda ya da kademede olursa olsun’ yaptığı faaliyetlerin işletmeye finansal etkisi olduğunu ve bunu pozitife dönüştürmenin yollarını kovalaması gerektiği kanaatindeyim.

Ancak bu şekilde yapılan sistem iyileştirme çalışmalarının amacına ulaşabileceğinin ve kabul göreceğini düşünüyorum.

Aşağıdaki tabloda herkesin çok iyi bildiği OEE verisinin şirket finansal analiz metrikleri olan EBITDA, EVA ve RONA ‘ya olan etkisini çok net görebilirsiniz.

Kullanılan terimler yabancı gelmiş olabilir. Bu sebeple kısaltmaların açılımlarını sonda görebilirsiniz.

Tabloyu sol üstten köşeden sağ alt köşeye doğru dikkatlice incelediğinizde hedef odaklı yönetimin ne kadar önemli bir yaklaşım olduğunu ve şirket karlılığının temel unsuru olduğunu görebilirsiniz.

Belirlemiş olduğunuz hedefler ve bu hedeflere ne kadar yakın sonuçlar elde ettiğiniz yani üretim potansiyeline ne kadar yakın bir performans ile çalıştığınız şirketin geleceğini etkilemektedir.

OEE çıktısı işletmenizin Toplam Üretim miktarını, Birim Fiyat çarpanı ile de şirketin Toplam Gelirini belirler.

Şirket değerlemelerinde bir karne niteliği taşıyan EBITDA ise COGS (Üretim Maliyeti) ve

Genel Giderlerden arındırılmış geliri ifade etmektedir.

COGS’a Dahil Olan Kalemler

COGS, sadece doğrudan üretimle ilişkili maliyetleri içerir.

Dahil Edilenler:

• Hammadde maliyetleri

• Doğrudan işçilik ücretleri

• Üretim sürecinde kullanılan enerji, yakıt, sarf malzemeleri

• Üretim yeriyle doğrudan ilgili giderler (örneğin fabrika bakım, amortisman, taşıma)

Dahil Edilmeyenler:

• Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri

• Genel yönetim giderleri

• Finansman giderleri (faiz, kredi vb.)

Genel Giderler & Dolaylı Giderler

İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmek için yaptığı, ürün veya hizmet üretimiyle doğrudan ilişkilendirilemeyen giderlerdir.

Yani üretim olmasa bile şirketin ayakta kalması için katlanmak zorunda olduğu sabit veya dolaylı masraflardır.

Bu noktada Üretim Giderleri ve Genel Giderlerin etkin yönetimi için ise Maliyet Yönetimi çok önemli bir başlık olacaktır.

Şunu çok net söyleyebilirim ki bir işletmede fırsatları ve kayıpları etkileyen en önemli etmen olan departmanların bütçe yönetimine dahil edilmemesi demek yılbaşında belirlenen finansal hedeflerin yıl sonuna doğru yukarı yönlü revize edileceğinin göstergesidir.

Ve tabi ki bakım müdürünüzden bir sonraki yıla ilişkin bir bütçe çalışması istemiyorsanız üretim ve bakıma dair hedeflerinizin tutmama garantisini göze almışsınız demektir.

Bu tabloda EVA ve RONA verilerini yön gösterici ‘Kutup Yıldızı’ olarak tanımladığımı görebilirsiniz.

EVA (Economic Value Added), Ekonomik Katma Değer 

Bir şirketin yarattığı gerçek ekonomik kârı ölçen bir finansal performans göstergesidir.

EVA > 0 → Şirket değer yaratıyor.

EVA = 0 → Sermaye maliyetini ancak karşılıyor.

EVA < 0 → Şirket değer kaybediyor.

RONA (Return on Net Assets), Net Varlık Getirisi 

Bir şirketin net varlıklarını (aktifler – kısa vadeli borçlar) ne kadar verimli kullandığını gösteren bir kârlılık oranıdır.

RONA = Net Faaliyet Kârı / Net Varlıklar

Bu oran, şirketin sahip olduğu varlıkları kullanarak ne kadar faaliyet kârı üretebildiğini ölçer.Yani “şirkete yatırılan her 1 TL varlık, ne kadar kâr getiriyor?” sorusunun yanıtıdır.

Tanımlarda da net olarak anlaşılacağı gibi son durumda ‘İşletme bir değer yaratıyor mu? ya da Ne oranda kar yaratıyor?’ bu soruların cevabı bu metriklerde gizlidir.

Sonuç olarak Bakım Yönetimi üzerinden genel bir değerlendirme yapmak gerekirse.

Bakımın birimlerinin görevi sahada sistemsel bir yaklaşım ile katma değer yaratacak sonuçlar için çaba göstermektir.

Bu süreç arıza kök sebep analizinden başlayarak, güvenilirlik merkezli bakım, toplam verimli bakım, kalite odaklı bakım, proje yönetimi, maliyet yönetimi, enerji yönetimi ve İş güvenliği ile devam etmelidir. Ancak bu sayede bakım KAR MERKEZİ haline dönüşebilir.

TANIMLAR

OEE – Toplam Ekipman Verimliliği

COGS – Üretim Maliyeti

RONA – Net Varlık Getirisi

NOAP -  İşletme Net Varlık Karlılığı

WACC -  Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyeti

NOPAT – Vergi Sonrası Net İşletme Karı+

EVA – Ekonomik Katma Değer

EBITDA - Faiz, Vergi, Amortisman ve İtfa Öncesi Kâr