Rulmanlarda Doğru Yağ Seçimi Nasıl Yapılmalı

Çalışmakta olduğumuz işletmede onlarca belki de yüzlerce farklı ekipman mevcut. Ve üretimde kullanılan makine çeşitliğine bağlı olarak da bir çok hareketli ya da döner komponent mevcuttur.

Bu noktaların %99’unda rulman kullanıldığı kesindir. Ve biz belli periyotlarda yağlamak ve hareket kabiliyetlerinin sürekliliğini sağlamak durumundayız.

Bunu içinde en basitinden ekipman bazlı yağlama listesi yapılmalıdır. Yağlama sisteminin temellerinde 5 başlık/soru (Neresi, Ne zaman, Ne kadar, Hangi, Hangi Sıklıkta) mevcuttur.

Aşağıda ise Hangi sorusunun cevabını vermeye çalışacağım.

Rulmanlar için Uygun Yağ Seçimi Nasıl Yapılmalı?

Birçok bakım atölyesinde rulmanların depolandığı, nispeten diğer yedeklere oranla daha temiz bir ortam olmasına özen gösterdiğimiz bir dolabımız vardır. Rulmanların depolanması diğer yedek parçalara nazaran daha önemlidir.

Bunun yanında kolay erişim için yağların ve gres pompalarının bulunduğu başka bir raf bulunur. Ancak şu var ki kullanmış olduğumuz gres yağı çeşidi 2 ya da 3 geçmez. Ayrıca tedarikte problem yaşanıyorsa tek çeşit gres tüm fabrikayı gezer.

Fakat bu böyle olmamalı…

Kullandığımız rulmanın işlevini uzun saatler yapmasını istiyorsak rulman tipine ve kullanım koşullarına uygun yağ kullanmalıyız.

Yağ seçim kriterleri ISO 281:78 standardında anlatılmaktadır. Bu noktada bilmemiz gereken bir sabit Kappa (K) sabitidir.

Bu formül bize yağ filmi kalınlığı ile yağ viskozitesi arasındaki ilişkiyi açıklar. Buradaki sınır değer K=1 değeridir. Bu değerin altındaki koşullarda yağ filmi etkilenir ve metal metale temas kaçınılmaz olur.

Kappa = 0,7                            Kappa = 1                               Kappa =4

K değerinin seçimini yaparken nasıl optimize edileceğini yazının devamında açıklamaya çalıştım.

Buna ek olarak yağ filmi kalınlığı çalışma koşullarından da etkilenir. Kirlilik, kimyasallar, sıcaklık etkileyici faktörlerdir.

Kappa sabitinin optimizasyonu için yapılan çalışmalara göre yağ seçimi için Kappa değeri 4 olarak alınır.

Yağ seçiminde Operasyon viskozitesini bulmak için öncelikle min viskoziteyi (Vm) bilmemiz gerekir.

Formüldeki ortalama adım çapı (dm), rulman dış çapı (OD), rulman iç çapı ise (ID) sembolleri ile gösterilmiştir. (n) ise dönüş hızını belirtir.

Bu denklemleri kullanarak elimizdeki rulman için kullanacağımız yağın min viskozite değerini hızlıca hesaplayabiliriz.

Eğer ki hesap bizim ilgimizi çekmiyor ve daha kolay olsun istiyorsanız da aşağıdaki tabloyu kullanarak Vm değerine erişebilirsiniz.

Tablodaki örnekte de 400mm dm değerine sahip, 500 rpm hızla dönen bir rulman için Vm değeri 10 cst olarak hesaplanmıştır.

Bir sonraki adım ise ortam sıcaklık değerini baz alarak uygun yağ seçimi.

Kappa değeri optimizasyonu için K sabitini 4 alıp bulmuş olduğumuz 10cst yi bu değer ile çarparak 40cst’lik operasyon cst değerine ulaşıyoruz.

Bu örnekte ortam sıcaklığının 75C olduğunu kabul edersek aşağıdaki grafik yardımıyla da 40 cst’lik bir operasyon viskozitesine ulaşmak için kullanmamız gereken yağın viskozitesini belirliyoruz.

Grafikte değerleri çizdiğimizde ise bu rulman için ISO viskozite derecesi 150 olan yağı kullanmamız gerekmektedir.

Sonuç olarak şunu tekrar belirtmek gerekir. Yedek dolabımızdaki her rulman için aynı yağı kullanmamız, ebat ve çalışma sıcaklığına bağlı olarak yağ çeşitliliğimiz arttırmamız gerekmektedir.